ءَ؛ کارمرزیءِ تچکین راهبند: ولید گربنی

واجہ مزار بلوچ، شما شہ درھباتا پد نبشتہ کتگ "تو گْوش ئے کہ من بازیں اَڑ پاد کُتگ کہ چہ ایشانی تہ ءَ بازینے ءِ سرا شُما انگت پولکاری نہ کُتگ ۔۔۔"

إدا شما 'ءَ'ءِ کارمرزیا بہ چار إت۔ شما نبیستگ "'چہ إیشانی تہءَ' بازینےءِ سرا شما پولکاری نہ کتگ"۔ إے گالردا 'تہءَ' 'تھا' نبیسگ بہ بیت شرتر إنت۔

شہ برزا داتگیں رداں پد شما نبیستگ:

واجہ گربُنی، منی پاد کُتگیں اَڑاں یکرندے پدءَ شَرّی ءِ سرا بہ چار ءُ من ءَ بہ گْوش کہ اے پاد کُتگیں اَڑانی تہ ءَ کُجام اَڑ چہ تئی نبشتہ رھبند ءَ ڈَنّ اِنت کہ شُمارا آئی بابت ءَ سرپدی مہ بیت۔

برزا داتگیں گالرد أگر من نبیستین أت، گڈا چؤش بیتگ أت:

۔۔۔۔ یکرندے پدا شرّی سرا بہ چار و منا بہ گش کہ إے پاد کتگیں أڈانءِ تھا کجام أڑ چہ تئی رھبندا ڈن إنت کہ شُمارا آئی بابتا سرپدی مہ بیت۔

بزان شمئے نبیستگیں 'پدءَ، منءَ، تہءَ، رھبندءَ و بابتءَ' من 'پدا، منا، تھا، رھبندا و بابتا' نبیستگ إتنت۔ شمئے گالردا 'ءَ' غیر ضروری کارمرز بیگا إنت۔ خاص 'بابتا' گال ھمے وڑا سرجم بیت إنت۔ إیشیا 'بابتءَ' نبیسگ چٹا رد إنت۔

دیمترا شما گش إت "منی پاد کُتگیں دْرھیں اَڑ گوں تئی نبشتہ رھبند ءَ بندوک اَنت۔ اگاں شُما پولکاری نہ کتگ ءُ وتی نبشتہ رھبند جوڑ کُتگ گُڑا چُشیں رھبندءِ تہ ءَ ردی الّمیں ھبرے"۔

واجہ مزار! من ھچ جاگھا نہ گشتگ کہ منا نبشتہءِ راھبندے ھست۔ من مدام سید ھاشمیءِ راھبندا نبیستگ و أنگت نبیسگایاں. ألبت منی خیال ھمیش إنت کہ 'ءِ' باروا سید ھاشمیءِ داتگیں سوجاں دوارچاری ضروری إنت۔ و أگر ھما پڑا کہ من وتی لیکہ درشان کتگ أنت؛ چارگ بہ بنت، گڈا منی خیالا بازیں کس ھمے مار أنت کہ بلوچیءَ نبیسگءِ یک کسانیں جیڑوے گيشیت۔

ھمے پڑا من پولکاری کتگ و سرپدی رستگ که نامییں بلوچ ندکار و شاعر واجہ أکبر بارکزئی شہ من پیسر ھمے نبیستگ کہ 'ءَ' وا چٹا کارمرز مہ بیت۔

ألبت من چارتگ کہ گوں 'ألف' سرجم بیوکیں گال چؤش کہ 'استا'، حساب (1،2،3) و خاصیں نام' چوش کہ 'محمد، علی، أمیر، گوھرام، کوئٹہ، کیچ، زاھدان، بلوچستان۔۔۔ أگر 'ألف' دیگ بہ بنت، گڈا وانوک إش سرپد نہ بی أنت۔ آدگراں سرپد بیگا ھچ مشکل نیست إنت۔

نامییں ندکار واجہ غلام فاروق بلوچءَ شری سرا سوج داتگ کہ کارگال کہ 'جارییں' (کنٹی نیوس) حالتا شون دی أنت، باید گوں 'ألف' سرجم بہ بنت۔

مثال:

سید سرکچ داتگ: 'روگءَ إنت، روگءَ أت، روگءَ إت أنت' نبیسگ بہ بنت۔

غلام فاروق گشیت: روگا أنت، روگا أت، روگا إتنت'، شرتر إنت۔

من إدا واجہ غلام فاروقءِ پلانگریاں زیراں۔

پمیشا من ھمے لیکاں کہ 'ءَ'ءِ کارمرزیءِ باروا منی پولکاری باز إنت و إیشیءِ باروا تئی ھر جستءِ پسّوا من دات کناں۔ سرجمیں لبزانکی جیڑواں منا سرپدی نیست۔

دیمترا شما داتگ "عطاشاد ءِ شئیرءِ سرا شُمئے “گُمان” ءُ “دلجمی”ءِ بندیک انگت نہ سِستگ ءُ اے گُمان ءَ درشانگ ءَ ئےکہ اے رَکشانی ندکَشّے ءِ دزمانجَنی بوت کنت۔ بلَے اے ھبر ءِ کس نمنّوگر نہ بیت کہ لچّہ کار وھدے وانگی یے نبشتہ کنائین اِیت گُڑا وتی دلجمی ءِ واست ءَ آئی ءِ “پُروف رِیڈنگ” ءَ وت کنت"۔

شمئے خبر راست إنت۔ ألبت بازیں شاعرانءِ شعر شہ آوانءِ بیرانیا پد شنگ بیتگ أنت کہ پہ شاعرءِ جندا شر کنگ إش ممکن نہ إنت۔

چونائیا 'جمع' گالاں پد 'ءَ' کارمرز کنگءِ باروا سیدءِ سوج ھم منی خبراں گوں ھمرد إنت۔ سیدءِ ھمے سوج شما وتی أولی ساھگا آرتگ أت۔ پمیشا من یکرندے پدا گشاں کہ تانگہ ھچ چشیں جمع گالےءِ ترانگا نہ کپتگاں کہ جمع بیگ سببا أگر 'ءَ' دیگ مہ بیت، گڈا معنائی رد بیت۔ ألمـّا شہ من ھزار ھمنچو گیشتر سیدءَ پولکاری کتگ۔ آئی ھم چوشیں دَروَرے نہ داتگ۔

پمیشا أگر 'مچاں کنٹگ پر' نبیسگ بہ بیت بلوچی زبانا و سیدءِ سوجاں گوں ھمرد إنت۔ إلبت أگر إیشی بہ بیت 'مچّانا کنٹگ پر' گڈا قول سید 'بے تام انت'۔

ألبت بہ گشاں کہ رخشانی گالوارا ھست إنت۔ منی خیالا فارسیءِ کارپد أنت کہ رخشانی گالوارا ودی أنت۔

ھمیشیا من ترا مثال دیاں:

ھمے بلوچیءِ 'ءَ'ءِ بزانت ماں فارسی 'را'، ماں اردو 'کو' إنت۔ بلے إنگریزیءَ ھنچؤش کہ بلوچیءَ باز جاگھاں کارمرز نہ بیت۔

گاڑیوں 'کو' دھولو۔

ماشینھا 'را' بشو۔

Wash the vehicles.

گاڑیاں بہ شود۔

إدا گاڑیان'ءَ' بہ شود نبیسگ غیر ضروری إنت یا ھیمیش بہ گش کہ رد إنت۔

تئے واجہ مزارءَ دیمترا گوں یکـّیءِ (واحد) گالاں 'ءِ'ءَ کارمرزی و گون بازیءِ (جمع) 'ءِ' بدلا 'ی' دیگ خبر شرّی سرا سرکچ داتگ۔ تئی مهربانی، من إے باروا ھمے گشگ لوٹاں کہ 'ءِ' دیگ ھم رد نہ إنت، بلّی توریں شمئے سوج روا إنت۔

أگر ما 'مَچّانی کلمپوگ، ھُشترانی مَھار، دْرچکانی تاک، دارانی نِھر ءُ گپّانی مانا'

گالبنداں بہ نبیسیں 'مچانءِ کلمپوگ، ھشترانءِ مھار، درچکانءِ تاک، دارانءِ نھر، گپانءِ معنا' رد نہ إنت و سرکچ دیگ إش آسودگتر بیگءِ ھوریا گوں 'واحد' گالانءِ 'ءِ'ءَ ھمرد إنت۔

پدا ھم من إے تکـّا گيئشتر پولکاری کناں أگر منا جاگھےءَ درورے دستا کپت کہ مردم مان بہ گيشیت، ألمّا شمارا شریدار کناں۔

ھداروکے ھمے 'ءَ'ءِ کارمرزیءِ گپا ما پہ جاھے سر بہ کنیں، گڈا دگہ نیمگےءَ چارگءِ موه گیئشتر رسیت۔

میزران بات