ایرانء تھا بلوچ مھلوکء لگتمالی؛ امنسٹی انٹرنشنل ۔ دومی بھر

2.بلوچ مھلوک ماں ایران

گشگ بیتنت کھ ایرانء 70 میلین مھلوکء یک تا سے درصد بلوچنت۔ گیئشتر بلوچ ماں سیستان و بلوچستان صوبھا جاھمنندنت۔ کموکے ماں کرمان صوبھا ھم نندؤکنت۔ البت دگھ جاگھاں چؤکھ تھران ھم بلوچ پھ کارء درگیئجگا شتگنت۔ بازیں بلوچاں گؤں پاکستان و افغانستانء بلوچ مھلوکا سیادی ھستنت و منـّگ بیگا انت کھ صدانء ھزار بلوچ گلف ملکاں پھ کارکنگا شتگنت۔ ایرانء تھا گیئشتر بلوچانء اولی زبان بلوچی انت و کموکے براھوی ھم گپ کننت۔ گیئشتر سنی مذھبنت۔ البت ایرانی (نزیک90 درصد) شیعھ انت۔ چھ بلوچستانء 1.7 میلین مھلوکا نزیک 20،000 گداندارنت۔

2.1 معاشی و دودربیدگی فرق گزاری

سیستان و بلوچستان ایرانء غریبتر و زبھرتریں صوبھ انت۔ ھنـّيگیں سالاں آ ڈکــّال و ترندیں موسمانء اماچ ھم بیتگ۔ چھ اشی سوبا صوبھء وسیلھانء سرا گیئشتر زؤر پـر آتکگ۔ ایرانء تھا ادء مردم کسانسالتریا بیران بنتـنت۔ رُستگیں مردمانء تعلیم بس بنداتی انت، سلھیں آپ کمتر رسگا انت، ننک و چکانء بیرانیء حساب چھ دگھ جاھاں برزترنت۔

جنک و جنین

پھ بلوچ جنین و جنکاں وانگ و علاج کنائینگ انگت مشکلترنت۔ جنکاں کسانسالیا؛ لھتیا 12 سالگیا سیر دیگ رواجنت۔ سال 2002 (ایرانا) وتی رضا سرا سیر کنگء عمر چھ 9 سال ودّینت 13 سال کت، بلے پدا ھم مات پت چھ 13 سال کسانسالتریں چکانء سیر دیگء واستا دادگاھانء اجازتا گپت کننت۔ ایران نیمگا راھداتگیں 2005ء دومی رپورٹا چارگا یو انء چکانء کمیٹی سرپد بیتگ کھ 9 تا 12 سالگیں جنکاں سیر ديگا گيئشی آتکگ ( بچکانء سیردیگء سال وتی جاھا بزاں 15 سالگیا اؤشتاتگ)۔ یو ان انچلوکیں عمرا چکاں سیر دیگ و اے ردا پھ زؤر و ھداروکی سانگبندیانء باروا سک پدردنت۔ کمیٹیا ایران شؤر داتگ کھ آ پھ زؤر، کسانسالی و ھداروکی سانگبندیاں مھن بھ کنتنت۔

راستے کھ بنداتی وانگ مفت و ضروری کنگ بیتگ پدا ھم مدرسھاں جنک صدء تھا 71.5 و بچک صدء تھا 81.8 دیم دیگ بیگا انت کھ چھ ملکء آ دگھ ھنداں سک پداترنت۔ جنکاں مدرسھاں دیم نھ دیگء بنداتی سوب چھ بلوچ میتگاں مدرسھانء دیری، جنیں وانینؤکانء نھ بیگ، غریبی کھ باز کس وتی چکاں کار بندنت و دود ربیدگی ھیئلنت کھ چھ بچکاں جنکانء وانگء سرا کمتر دلگؤش گؤر کنگ بیتنت۔ پھ درور یونیسف سرپد بیتگ کھ:

دیر و کم آبادیں میتگ و گداندارانء ھنداں پھ وانینگا باز کم استاد روگا واھؤکنت۔ اشی بزانتنت کھ بازیں وانینؤک ھما مردیں آدمنت کھ سربازی جنگا انت و کھؤل اشانا نھ منـّنتنت۔ پھ مدرسھاں ماڑی و استادانء کمیء ھؤریا لھتے کلاس ھؤرنت، جنک و بچک یکجاھنت و پچیں جاھاننت۔ جنینانء وانینگا ڈالچار کنگء ھیئل چمشکا وتی جاھا منتگ کھ لھتے کھؤل انگت لؤگی کار و چکان رؤدینگا پھ جنیناں گھتر لیئکنت۔ پھ بنداتی وانگا وتی جنکاں نزیکیں مدرسھاں دیم دینت، بلے دیمتری وانگا دیریں جاھاں روگا نھ ھلـّگا انتش۔

سیستان و بلوچستانء پد منتگیں ھنداں جنکانء وانینگا گھتر کنگء واستا ایرانء سرکارا گؤں یونیسفء ڈؤلیں بنجاھاں ھؤرکاری کتگ کھ اشیء کارپد شر درآتکگنت۔
"چھ ھندی مردماں پھ استاداں درزنانء جنیں کمکار کارا دارگ بیتگنت و صفائی، بنداتی حساب و سائنس، وانگ و نبیسگ، ھنر، بنداتی سرگرمی و قصھ گشی سکارینگء تربیت دیگ بیتکنت۔ سرپدیانء کم و گیئشیء چکـّاسگء واستا استاد راہ سوج دیگ بیتگنت تا مردمانء بھر زیرگا دل اڈی بھ رسیتنت۔ اشیء سوبا یک سالے تھا جنکانء ناماں ماں مدرسھاں ثبت کنگ سے ھمنچوک گیئش ترّتگ"۔

"نیں کھ جنیں استاد گيئشتر ھستنت جاور پھ جنکاں شرترنت"۔ مھری ملک ماشکینی نامیں جوانسالیں استادیا گشتگ۔ 'کلاسانء تھا ما ضروری مسئلھاں؛ چؤکھ کسانسالیا سیر ديگ سرا گپ جننت تا جنک سرپدتر بھ بنتنت، بلے پدا ھم مشکلنت چیا کھ کھلولانء تھا مردیں ھر چیزء فیصلھا کننت"۔

جنینانء سرا زؤراکی کنگء باروا چھ یو ان ء نیمگا حال سرجم کنؤکین کار مندا کھ آ وت جنوری، فروری 2005 ایرانا شتگ بیتگ؛ ماں وتی جنوری 2006ء رپورٹا پدّری کتگ کھ اقلیتانء جنیں آدمانء خلافا گپـّڑے پڑاں فرق گزاری بیگا انت، البت سرکار اے حبرا نھ منـّگا انت۔ آئی جنک و جنینانء سودا بیگ ھم پدر کتگ و گشتگ "گئشتر جنیں دزگ و ماں بلوچ ھنداں آرگ و بھا کنگ بیگا انت کھ چھ ادا آ ھداروکی سانگ دیگ و دریں ملکاں پھ جنسی کار بارا دیم دیگ بنتنت"۔
جاری انت۔۔۔