بالاچءِ ھکـّل و توار –شعرءِ سرا نگدے۔ ولید گربنی

'بالاچءِ ھکـّل ءُ توار' سرحالا واجہ کوران دامنیءِ شعرے من وانت۔ إیشی سرا نگدکارییے کناں اُمید إنت کہ پہ واجہ و دگہ وانوکاں لایق دلگوش إبیت۔

بالاچءِ ھکـّل ءُ توار
اوبابای کوم خیربخش سلام
مرچی ھم تئی گوانک و توار
چو تئی وتی دئور و زمان
۔۔۔
إدا أگر 'چو تئی وتی'ءِ بدلا "چو پیسری دئور و زمان" شر بیت إنت۔ پرچاکہ چؤ تئی وتی دئور و زمان گشگءِ معنا إیش إنت کہ 'نیں آئیءِ دئور کٹـّتگ'۔ یک زندگیں مردمے گشگ بہ بیت کہ آئیءِ دئور کٹتگ، گڈا بزاں تو آئی کـُشت۔
'او بابای قوم خیربخش سلام
مرچی ھم تئی گوانک و توار
چؤ پیسری دئور و زمان'۔
۔۔۔۔۔۔

نوں یاد بنت ھر وھد منا
تو پہ وتی قول ءُ کرار
آزادیءِ لوٹ ءُ توار
پیداگ کتگ باز سرمچار

إدا 'تو پہ وتی۔۔۔'ءِ بدلا، 'تو گوں وتی۔۔۔' بہ بیت، شرتر إنت۔ گوں؛ بزاں کمکءِ ھمراھیا۔۔۔ پہ؛ ھمائیءِ خاطرا۔
'نوں یاد إبنت ھر وھد منا
تو گوں وتی قول و کرار
آزادیءِ لوٹ و توار
پیدا کتگ باز سرمچار'۔
۔۔۔۔۔۔۔

بچّاں تئی شیر ءُ مزاز
إے رد غیر ضروری إنت۔ پرچاکہ شعرءِ معنایا گمراہ کنت۔ بزانکه شه راها گسر کنت.
۔۔۔۔۔۔۔

سال نوزدہ ءُ ھم شصت ءُ پنچ
گوں گلزمینءِ درد ءُ رنج
بالاچ یلیں پیداگء بیت
ماں اے بلوچستانءِ گنج

إدا 'گوں گلزمینءِ درد و رنج'ءِ بدلا 'ناڈاہ شہ ڈیہءِ درد و رنج' شرتر إبیت۔ پرچاکہ زھگ گوں درد و رنج ودی نہ بنت۔ آ نا ڈاہ أنت۔
بالاچ یلین پیداگء بیت، یا پیداگ إبیت؛ إیشی آیندہءِ زمانءِ نیمگا إشارہ کنت، فارساں کہ أدبیات إش نزور إنت، زمانگاں شری سرا نہ گيشین إنت؛ إیشی ھماوانءِ راھبندا إنت۔ پمیشا إدا أگر بہ گشئے 'بالاچ یلیں پیداگ بیت، یا بوت' شرتر إنت۔ پرچاکہ کہ بالاچ رندا پیداگ إنا؛ شہ بیانا پیسر پیداگ بیتگ۔

دیمی رد ' ماں إے بلوچستانءِ گنج'ءِ بدلا 'ماں ملکےءَ کہ پُر شہ گنج'
بہ بیت وشتر إنت۔
'سال نوزدہ و ھم شصت و پنج
ناڈاہ شہ ڈیہءِ درد و رنج
بالاچ یلیں پیداگ بوت
ماں ملکےءَ پُر إنت شہ گنج'۔
۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

کم کم چوبيتگ مستِراں
چاريت وتى کومءُ سراں
ھم گوں پِت ءُ ھم ديگراں
گوں سنگتءُگوں برادراں

برزا داتگیں رد چؤش بہ بنت شرتر إنت
'چاگردےءَ کہ بیت رُداں
گوں سنگت و گوں برادراں
دیست أنتی قومءِ مستراں
ھنچؤش پتا، باز دیگراں'۔
۔۔۔۔۔۔۔۔

گنديت که ملک گوں اجنبى
اے زِندءُ اے زوراں سرى
تاں کَد کنيں اے بندگى
اے بى وسى بيچارگى
بى وس بلوچ حدءَ دَراَنت
زَنجيرءُ زوريں سانکل اَنت

برزا داتگیں رد چیرا داتگین پیما بہ بنت شرتر إنت۔
'دیست ئی ملک أت گوں أنجنبی
جنجال أت زند زورانسری
مفتا بدانءِ بندگی
بے واکی و بے چارگی
وس شہ بلوچءِ دستا در أت
زنجیر أت بھتا؛ سانکل أت'۔
۔۔۔۔۔۔۔

تاں کد کنين اوپار اِشاں
اے دشمناں اوپار نَبَنت
مُلکءَ که گپتگ اجنبى
اے عزتے پر ما نبى
جُھدى کنيں په ميى وطن
که آزات بِبِيت يکپارگى

إدا شعرءِ کڑی دپ نہ ورگا أنت۔ أگر چؤش کہ چیرا داتگ بہ بیت، منی خیالا شرتر دپ ماں دپ وارت:۔

بالاچءَ جیڑ إت ھوش سری
اوپار نہ بنت زوراوری
ملکا بہ داریت أجنی
ھچ عزتے پہ ما نبی
جھدے بنا ھنچیں کنیں
رکـّیت وطن یکپارگی۔
۔۔۔۔۔۔

بالاچ يلين شيوارگ ات
په گلزمين غم وارگ ات
چوشى مريد په ھانى ءَ
ھروھد مدام ديوانگ ات

برزا داتگیں رداں گال شیوارگ، غموارگ، شیوارے و غموارے بہ بنت؛ چؤش کہ چیرا داتگ۔ بلوچیءَ شیوارگ و غموارگ گال نیست أنت۔
'بالاچ یلیں شیوارے أت
گلزمینءِ آ غموارے أت
شیدا مرید پہ ھانیءَ
بالاچ ڈگارءِ ڈیوائے أت'۔
۔۔۔۔۔

په علم ءُزانتے ھاترءَ
شُت چه بلوچستان درءَ
په وانَگ ءُ زانَگ وتى
چند سالے شُت روسے گورءَ
چند وھدے ھم اِنگريزءَ شُت
بازفکرءُ بازيں علمى زورت
مُلکے غماں وادارى کُرت

برزادیں بندانءِ أگر معنایاں مردم بہ زیریت و قالبا إیر بہ کنت، گڈا چؤش کہ چیرا داتگ أنت؛ شرتر إبنت۔
'پہ علم و زانتءِ خاطرا
شت شہ بلوچستان درا
روسءَ أول، إنگلنڈ پدی
ملکا وتی شہ یک گورا
در برت ئی علم ألکاپیا
أول بہ گر تا گڈ سرا'۔
۔۔۔۔۔۔

مُلکے غماں وادارى کُرت
عيشءُ يوروپ اَنگارى کُرت
نوں په وطن واترى کُرت
بازسنگتءُ ھمراھى زورت
په آزاتى ءَ مُلکءَ وتى
مه کوه ءُ کنڈِگ جاھى کُرت

برزا داتگیں بنداں أگر منی بیتین أنت، گڈا من چیراد داتگیں پیما نبشتہ کتگ إتنت۔
'وش إتنت ستر عیش یورپءِ
إیمن نہ إشت ملکءِ غماں
دیم پہ وطن واتر ئی کرت
پہ آزادیا ملکءِ وتی
باز سنگت و ھمراہ ئی زرت
کوہ بنداں دیارءِ جاہ ئی کت'۔
۔۔۔۔۔۔۔۔

ھَنگت مه ھرکوهءُ حصار
بالاچ ءِ ھکَل ءُ توار
گوں سنگتان ءُ سرمچار
نوں ھشکنَگ بيت باربار

بزرءِ رداں چؤش نبشتہ کنئے، منی خیالا، جوانتر إبنت
'أنگت ماں ھر کوہ و ھسار
بالاچءِ ھکـّل و توار
"بیلی منی! او سرمچار!"
گوشاں کپ إنت، بار بار'۔
۔۔۔۔۔

چیر ترا داتگیں ردانءِ منی دروشما بہ چار إت۔

أصلی وڑ:
بِل ھربلوچے سارء بيت
نيليت که حَک ميٸ گارء بيت
ميٸ حِک نَھينت سے جاه بِبيں
بايد که ھر سے يک بِبيت
بالاچءِ راه گارء نَبيت
تاں که بلوچے ساربيت

منی جوڑینتگیں راھبند:
بلی بلوچ سرسار إبنت
مئیل أنت کہ حق إش گار بہ بنت
مئے حق نہ إنت سئے جاہ بیگ
تـُکش إت کہ ھر سئے یک بہ بنت
۔۔۔۔۔۔

دیمترا واجہ کوران گشیت:
بالاچء راہ گارء نہ بیت
تاں کہ بلوچے سار بیت
راست اِنت که بالاچ بوت شھيد
بلے لکاں بالاچ پيداگء بيت
بالاچءِ جنگ گوں دُشمناں
مان اِيت بلوچءِ دپتراں
خونءِ شھيد گارء نَبَنت
مه کوه ءُ مه گَٹ ءُ گراں

ھمے ٹکـّر أگر منی دستا بیتین أت، گدا چیرا داتگیں وڑا من رد بند داتگ أت:
بالاچ ألـّما بوتگ شھید
بلے لکـّاں دگہ بوت أنت ودی
تانکہ بلوچے ساریں بیت
بالاچءِ راہ گلزاریں بیت
کوہ دیم و ماں گٹ گراں
خون شھیدءِ گارء نہ بیت
بالاچءِ جنگ گوں دشمناں
مانیت ماں راجی دفتراں
۔۔۔۔۔

شعرءِ پشت کپتگیں بھرءِ یک ٹکرے واجہ کورانءِ وتی وڑا چیرا داتگ
مرچى که من گوں وت جوشاں
يکبار پَدا اے ھم گوشاں
ميريں بلوچ بالاچ مرى
شھميرءِ مُلکے ھرگورى
سنگت تَرا لک بار سلوت
لک عزت ءُ لک ھم سکوت

ھمے ٹکر من چؤش کتگ أت کہ چیرا داتگ:
مرچی کہ من گوں وت جوشاں
رندے پدا چؤش ھم گشاں
میریں بلوچ بالاچ مری
شھمیرئے ملکءِ ھر گوری
سنگت ترا لک بار سلوٹ
لک عزت و لک ھم سکوت
۔۔۔۔

واجھا وتی شعر چیرا داتگیں وڑا آسر کتگ۔
ميريں بلوچ آزاتء بَنت
ميٸ گلزمين آبادء بَنت
په بالاچ کِشکءُراهءُلوٹ
بازيں دگربالاچء بَنت
بالاچ مرى توزندگے
تو وا نميران بوتگے
تاں که بلوچے زندگ اِنت
تو زندگ ءُ پايندگے
کوران بجں گوانک ءُ توار
تاں که ببيت لھتے په سار
دنيايى قانوں ءُ گُذار
لھتے بِبَر لھتے بِيار

إدا أگر وانوک دئومی ردا بہ چار أنت و بہ گند أنت کہ 'مئے گلزمین آبادء بنت' نبشتہ إنت. إیشی ھمے ترانگا گیجیت کہ مئے گلزمین باز أنت۔ أصلا گلزمین یکـّے؛ 'بلوچستان' إنت۔ شعرءِ ھمے بھرا من وتی وڑا نبشتہ کناں، بہ چار إتی۔ 'روچے مئے قوم آزاد إبیت
مئے گلزمین آباد إبیت
پہ بالاچءِ تچکیں راہ و لوٹ
کشک روشن و پر براہ إبیت'۔

دیمترا؛
'بالاچ مری تو زندگئے
تو وا نمیراں بیتگئے
تانکہ بلوچے زندگ إنت
تو زندگ و پایندگئے
کوران بہ جن گوانک و توار
تانکہ بہ بنت مردم په سار
دنیاءِ راھبندا بہ چار
لھتے بہ بر، لھتے بیار!'

Source: www.balochinews.com